Na mocy ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. - o zmianie ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych,która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2009 r., zwolniono z obowiązku odrolniania i wyłączania z produkcji rolnej grunty rolne położone w granicach administracyjnych miast (dodany art. 5b do ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych) („Ustawa o ochronie gruntów”). 

Aby jednak nic nie było zbyt proste i trwałe,na mocy art. 3 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw, wyżej wymieniony art. 5b został uchylony.  Zmiana weszła w życie 5 września 2014 r.

Wymaga dodania, że uchylony art. 5b, stanowił o zwolnieniu z wymogów Ustawy o ochronie gruntów tylko takich gruntów rolnych, które stanowią „użytki rolne”.  Tymczasem z art. 2 Ustawy o ochronie gruntów wynika, że grunty rolne to nie tylko użytki rolne, ale także grunty wymienione art. 2 pkt 2 – 10 Ustawy o ochronie gruntów, w tym m.in.: pod zbiornikami wodnymi, parków wiejskich, pracowniczych ogrodów działkowych. 

W konsekwencji w pewnych sytuacjach mogły powstać wątpliwości, czy np. teren pracowniczego ogródka działkowego albo oczko wodne mogą zostać przeznaczone na cele nierolnicze (choć w tych sytuacjach trudno jednocześnie określić formę przeznaczenia rolniczego tych terenów) bez przeprowadzenia uprzedniej procedury odrolnienia.  W konsekwencji, postulowano aby dla wyeliminowania wątpliwości Ustawa o ochronie gruntów zwalniała z wymogu odrolnienia wszystkie grunty rolne w granicach administracyjnych miast, a nie tylko użytki rolne.

W odpowiedzi na powyższy postulat, ww. nowela do Ustawy o ochronie gruntów z 11 lipca 2014 r. dodała do przepisów Ustawy o ochronie gruntów nowy art. 10a w brzmieniu: „przepisów rozdziału 2 nie stosuje się do gruntów rolnych położonych w granicach administracyjnych miast ".  Pozornie, treść tego przepisu odpowiada brzmieniu uchylonego art. 5b, z tą różnicą, że w miejsce terminu „użytki rolne”, wprowadzono szerszy termin „grunty rolne”. W uzasadnieniu projektu noweli, w odniesieniu do dodanego art. 10a, stwierdzono, że: ”zmiana brzmienia art. 5b ma na celu rozszerzenie katalogu gruntów, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1205), do których przepisów ustawy się nie stosuje. Obecne ograniczenie jedynie do gruntów rolnych stanowiących użytki rolne powoduje szereg komplikacji w stosowaniu przepisów tej ustawy do gruntów rolnych położonych w granicach administracyjnych miast. Ponadto podstawowym celem zmiany przepisu jest przywrócenie stosowania przepisów zobowiązujących do zapobiegania degradacji gruntów oraz rekultywacji gruntów rolnych położonych w granicach administracyjnych miast.”   W uzasadnieniu nie zawarto rzetelnej informacji, że zastąpienie art. 5b artykułem 10a, prowadzi jednocześnie do przywróceniu obowiązku przeprowadzania postępowań o wyłączenie z produkcji rolnej gruntów rolnych położonych w granicach administracyjnych miast. Tymczasem, wydaje się to jest właśnie główny powód zmiany.

Należy przypomnieć, że obowiązująca od 1 stycznia 2009 r. nowela dostawy o ochronie gruntów wprowadziła istotne ułatwienia w procedurze wyłączania gruntów z produkcji rolnej.  Jak wynikało z art. 5b Ustawy o ochronie gruntów (nie obowiązującym od 5 września 2014 r.), z procedury tej zwolniono wszystkie grunty w granicach administracyjnych miast.  Ponadto, zgodnie z art. 11 ust. 1 Ustawy o ochronie gruntów (w brzmieniu od 1 stycznia 2009 r.) - wyłączenie z produkcji użytków rolnych (położonych poza obszarem miast.) wytworzonych z gleb pochodzenia mineralnego i organicznego, zaliczonych do klas I, II, III, IIIa, IIIb, oraz użytków rolnych klas IV, IVa, IVb, V i VI wytworzonych z gleb pochodzenia organicznego, a także gruntów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2-10 Ustawy o ochronie gruntów, oraz gruntów leśnych, przeznaczonych na cele nierolnicze i nieleśne - może nastąpić po wydaniu decyzji zezwalających na takie wyłączenie. 

Art. 10a Ustawy o ochronie gruntów (który poniekąd „zastępuje” uchylony art. 5b), stanowi, że do gruntów rolnych położonych w granicach administracyjnych miast nie stosuje się tylko przepisów Rozdziału 2 Ustawy o ochronie gruntów.  Nie znajduje zatem zastosowania m.in. art. 7 ustawy o ochronie gruntów i związany z nim obowiązek zgody  właściwego ministra na zmianę przeznaczenia gruntu rolnego klasy I-III na nierolnicze.  Natomiast kwestie związane z wyłączeniem z produkcji rolnej regulowane są już w Rozdziale 3 Ustawy o ochronie gruntów (Wyłączanie gruntów z produkcji rolniczej lub leśnej).  Uchylony art. 5b wyłączał zastosowanie - do gruntów rolnych położonych w granicach administracyjnych miast - zarówno Rozdziału 2 jak i Rozdziału 3 (generalne wyłączenie zastosowania przepisów Ustawy o ochronie gruntów).

W konsekwencji, w stanie prawnym obowiązującym od 5 września 2014 r., do gruntów rolnych położonych w granicach administracyjnych miast ponownie znajdzie zastosowanie art. 11 Ustawy o ochronie gruntów. Zgodnie zaś z art. 11 ust. 1Ustawy o ochronie gruntów - wyłączenie z produkcji użytków rolnych  wytworzonych z gleb pochodzenia mineralnego i organicznego, zaliczonych do klas I, II, III, IIIa, IIIb, oraz użytków rolnych klas IV, IVa, IVb, V i VI wytworzonych z gleb pochodzenia organicznego, a także gruntów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2-10 Ustawy o ochronie gruntów, oraz gruntów leśnych, przeznaczonych na cele nierolnicze i nieleśne - może nastąpić po wydaniu decyzji zezwalających na takie wyłączenie. 

Dalej jednak obowiązuje zasada, że w przypadku zamiaru wyłączenia z produkcji rolnej gleb pochodzenia organicznego klas IV, IVa, IVb, V i VI, organ wydający decyzję o wyłączeniu z produkcji rolnej jest związany wnioskiem o wyłączenie, a decyzja ma jedynie charakter deklaratoryjny (art. 11 ust. 1b ustawy o ochronie gruntów).  Organ nie może zatem wydać decyzji odmownej.  Nie zmienia to jednak faktu, że grunty rolne klas I-III (także te położone w granicach administracyjnych miast) podlegają wymogom Ustawy o ochronie gruntów w zakresie wyłączania z produkcji rolnej, a wydanie pozwolenia na budowę jest warunkowane wcześniejszym uzyskaniem decyzji o wyłączeniu z produkcji rolnej (art. 11 ust. 4 Ustawy o ochronie gruntów). Taka też interpretacja art. 10a Ustawy o ochronie gruntów znajduje odzwierciedlenie w praktyce organów administracji, patrz np. opracowanieInformacja o nowelizacji ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych na stronie internetowej Wydziału Architektury i Urbanistyki UMK (Kraków) [/www.bip.krakow.pl/]